Η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΠΟΧΗ
Από την αρχαιότητα έως σήμερα οι άνθρωποι αισθάνονται την ανάγκη να προβλέψουν το μέλλον τους με κάθε μέσο.
Στην Αρχαία Ελλάδα μαντεία ήταν η τέχνη πρόβλεψης του μέλλοντος και ερμηνείας του παρόντος και του παρελθόντος με μέσα που δεν βασίζονταν στη λογική και στην επιστήμη. Οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν δύο είδη μαντείας:
α) Την άτεχνη μαντεία, δηλαδή την «έμφυτη» ικανότητα προφητείας, από ένα υποτιθέμενα ''χαρισματικό'' και ''αγνό'' άτομο, που ήταν κάθε στιγμή έτοιμο να δεχθεί την έμπνευση και να αποκαλύψει τη θεία βούληση. Οι κυριότερες μορφές άτεχνης μαντείας ήταν:
- Η ονειρομαντεία: η μελέτη των ονείρων και η προσπάθεια ανάλυσής τους,
- Η νεκρομαντεία: η πνευματική επικοινωνία με τους νεκρούς με σκοπό τη συγκέντρωση απόκρυφων και μελλοντικών πληροφοριών.
- Η κληδονομαντεία: η προφητεία που προέρχεται από μία φράση, μία φωνή, η οποία ακούγεται ξαφνικά από κάποιο άτομο και διατυπώνει μία πρόβλεψη.
- Η υδρομαντεία: η παρατήρηση της ήρεμης επιφάνειας νερού μέσα σε δοχείο όπου έριχναν πολύτιμα αντικείμενα και παρακολουθούσαν τους σχηματιζόμενους κύκλους ή τον τρόπο βύθισής τους.
- Οι αυτόματες κινήσεις του σώματος: για παράδειγμα, το φτέρνισμα και ο λόξιγκας αντιμετωπίζονταν ως κάτι το ιερό, δηλαδή ως σημάδι ότι κάποιος θεός ή κάποιο πνεύμα εκφράζεται χωρίς τη θέληση του ατόμου.
β) Η έντεχνη μαντεία διδασκόταν και συμπληρωνόταν από μακροχρόνια προσωπική πείρα. Τα κυριότερα είδη έντεχνης μαντείας ήταν:
- Η ορνιθομαντεία: η παρατήρηση και η ερμηνεία του αριθμού, του είδους, των κραυγών και του πετάγματος διάφορων πτηνών. - Η ιχθυομαντεία: ο μάντης άνοιγε μια τομή κατά μήκος της κοιλιάς του ψαριού, που είχε ψαρέψει ο ενδιαφερόμενος, με σκοπό να «διαβάσει» τα σπλάχνα, το αίμα και τα πιθανά αυγά του.
- Η αλευρομαντεία: εννέα διαφορετικές προτάσεις γράφονταν σε χαρτάκια που περιείχαν εννέα διαφορετικές προβλέψεις για το μέλλον σχετικά με το ερώτημα που είχε ειπωθεί. Μετά, τα χαρτάκια έμπαιναν σε εννέα μικρές μπαλίτσες φτιαγμένες από αλεύρι και νερό. Στη συνέχεια ο ερωτών, αφού ανακάτευε τις μπαλίτσες, διάλεγε μία που ήταν και η απάντηση στην ερώτηση που είχε τεθεί.
- Η ιεροσκοπία: στηριζόταν στην παρατήρηση όλων των φάσεων της θυσίας του «ιερείου», δηλαδή του ζώου της θυσίας. Αρχικά, οι θυοσκόποι παρατηρούσαν τις αντιδράσεις του ζώου πριν και κατά τη διάρκεια της θυσίας. Στη συνέχεια, παρατηρούσαν διάφορα όργανα και τα σπλάχνα του ζώου. Αν τα σπλάχνα, το ήπαρ, οι πνεύμονες, η χολή του «ιερείου» είχαν φυσιολογικό μέγεθος και χρώμα και δεν διέθεταν κάποια κηλίδα, σήμαινε ότι οι θεοί ήταν με το μέρος τους, ενώ το αντίθετο δήλωνε την άρνηση των θεών, άρα και την αποτυχία της πιθανής πολεμικής επιχείρησης.
Τα μαντεία κατά την κλασική αρχαιότητα, ήταν οι επίσημοι, θρησκευτικού χαρακτήρα θεσμοί σε συγκεκριμένους τόπους. Θεωρούνταν πύλες μέσω των οποίων οι θεοί απευθύνονταν άμεσα στους ανθρώπους και υπό αυτή την έννοια διέφεραν από τους μάντεις που ερμήνευαν τα σημάδια των θεών. Τα κυριότερα μαντεία ήταν αφιερωμένα στον Δία ή τον Απόλλωνα. Το παλιότερο ελληνικό μαντείο ήταν του Δία στη Δωδώνη της Ηπείρου. Το μαντείο του Απόλλωνα στους Δελφούς ήταν γνωστό από τους ομηρικούς χρόνους και στα τέλη του 6ου αιώνα κατακλύζονταν από προσφορές Ελλήνων και ξένων. Τους χρησμούς τους έδινε η ιέρεια Πυθία.
Τρόποι με τους οποίους σήμερα οι άνθρωποι προσπαθούν να μαντεύουν το μέλλον τους είναι οι ακόλουθες:
- Η αστρολογία, η οποία βασίζεται στον ισχυρισμό ότι η τύχη του κάθε ανθρώπου είναι γραμμένη στα άστρα και με τη μελέτη των άστρων, σε σχέση με τον χρόνο της γεννήσεως του, μπορεί να προσδιοριστεί το «πεπρωμένο» του με λεπτομέρειες.
- Η χαρτομαντεία, όπως για παράδειγμα οι πασιέντζες ή το παιχνίδι με την τράπουλα Ταρώ, κατά την οποία ο άνθρωπος λαμβάνει απάντηση μέσω των χαρτιών που ξεσκεπάζει.
- Η καφεμαντεία, η οποία στηρίζεται στην πίστη πως το είδος των γραμμών, οι διάφοροι σχηματισμοί και οι χρωματισμοί στο φλυτζάνι του καφέ, που έχει κάποιος πιει, αποκαλύπτουν το μέλλον.
- Η χειρομαντεία, κατά την οποία προβλέπεται το μέλλον από την ανάγνωση των γραμμών της παλάμης.
- Τα μέντιουμ, τα οποία ισχυρίζονται ότι μπορούν να επικοινωνούν με πνεύματα, τα οποία τους αποκαλύπτουν το μέλλον.
- Η ονειρομαντεία, η οποία υποστηρίζει ότι τα όνειρα απεικονίζουν μηνύματα τα οποία διαφεύγουν από τον έλεγχο του συνειδητού. Το ασυνείδητο, όμως, τα αντιλαμβάνεται και μας προειδοποιεί με ονειρικά σύμβολα. Ο ονειροκρίτης είναι το «γλωσσάρι» που τα αποκρυπτογραφεί.
- Η αριθμολογία και η αριθμολογική μαντεία με συστήματα όπως η ισοψηφία ήταν δημοφιλής ανάμεσα στους πρώτους μαθηματικούς, όπως ο Πυθαγόρας, αλλά δεν θεωρούνται πλέον τμήμα των μαθηματικών και ορίζονται ψευδομαθηματικά από τους σύγχρονους επιστήμονες. Η αριθμολογία συνδέεται συχνά με το παραφυσικό και τις μαντικές τέχνες.
Με βάση την επιστήμη της ψυχολογίας και με σύγχρονες επιστημονικές έρευνες πιο κοινές ερμηνείες που δίνονται για όλα τα παραπάνω φαινόμενα είναι ότι οι άνθρωποι έχουν την τάση να αποδέχονται ισχυρισμούς για τον εαυτό τους, ανάλογα με την επιθυμία τους να βγουν αληθινοί. Επίσης έχουν την τάση να δέχονται αμφισβητήσιμες, ακόμα και ψευδείς δηλώσεις για τον εαυτό τους, αν τις κρίνουν θετικές ή αρκετά κολακευτικές και δίνουν συχνά αφελή ερμηνεύματα σε ασαφείς ή ασυνεπείς ισχυρισμούς για τον εαυτό τους, για να βγάλουν νόημα από τους ισχυρισμούς των ψευδοεπιστημών.
Η ελπίδα και η αβεβαιότητα προκαλούν ισχυρές ψυχολογικές διεργασίες που δίνουν πολλά οικονομικά οφέλη σε όλους τους απόκρυφους και ψευδοεπιστημονικούς αναγνώστες του χαρακτήρα και του μέλλοντος. Προσπαθούν να βγάλουν νόημα από τον βομβαρδισμό ασύνδετων πληροφοριών για να φτιάξουν ένα λογικό σενάριο μέσα από ανοησίες.
