ΣΤΙΓΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ
Λέγοντας στιγματισμό εννοούμε την οξεία δημόσια κριτική ή την καταγγελία ενός ατόμου ή μια ομάδας ατόμων, την αποδοκιμασία και την ηθική απαξίωση από άλλα άτομα.
Η ψυχολογία των ατόμων που στιγματίζουν άλλους περιλαμβάνει γνωστικές και συναισθηματικές διεργασίες, όπως η ανάγκη για ενίσχυση της αυτοεκτίμησης, η αντιμετώπιση του άγχους μέσω της «σύγκρισης προς κάτι κατώτερο» και ο φόβος της μόλυνσης ή της απειλής από τον «άλλο». Ο στιγματισμός χρησιμεύει επίσης ως μια νοητική συντόμευση για την κατηγοριοποίηση των ανθρώπων, την ενίσχυση των κοινωνικών ταυτοτήτων και τη δικαιολόγηση των κοινωνικών ανισοτήτων.
Ο εγκέφαλος του ανθρώπου χρησιμοποιεί στερεότυπα και κατηγοριοποίηση ως αποτελεσματικούς τρόπους για την επεξεργασία σύνθετων κοινωνικών πληροφοριών, αποφεύγοντας την προσπάθεια κατανόησης των πλήρων ιστοριών ζωής των άλλων ατόμων. Ο στιγματισμός κάποιου μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση ενός ατόμου ότι ανήκει σε μια ομάδα δημιουργώντας μια σαφή διάκριση μεταξύ «εμείς» και «αυτών».
Επίσης, κάποια άτομα μπορεί να στιγματίζουν άλλου λόγω της «προβολής». Η προβολή, ως ψυχολογικός μηχανισμός άμυνας, είναι η ασυνείδητη μεταφορά δικών τους ανεπιθύμητων σκέψεων, συναισθημάτων ή ιδιοτήτων σε άλλα πρόσωπα. Είναι ένας τρόπος να προστατεύσουν τον εαυτό τους από το ψυχικό βάρος της αυτοκριτικής. Όμως ακροπρόθεσμα μπορεί να παρεμποδίσει την αυτογνωσία και να δυσκολέψει τις διαπροσωπικές τους σχέσεις, καθώς εμποδίζει τα άτομα που στιγματίζουν άλλους να αναγνωρίσουν τις δικές τους "απαγορευμένες" πλευρές.
Σύμφωνα με την Κοινωνική Ψυχολογία, οι άνθρωποι συχνά αυτοπροσδιορίζονται μέσω της συμμετοχής τους σε ομάδες, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε λιγότερο ευνοϊκές αντιλήψεις για τα μέλη των εξωομάδων, ενθαρρύνοντας τις προκαταλήψεις και το στίγμα. Τα χαρακτηριστικά που στιγματίζονται συχνά διαμορφώνονται από πολιτισμικές αξίες, όπου όσοι κατέχουν την εξουσία μπορούν να ορίσουν τι θεωρείται αποκλίνον ή απαράδεκτο. Ο στιγματισμός μπορεί να αποτελέσει εργαλείο για τη δικαιολόγηση των υπαρχουσών δομών εξουσίας και των ανισοτήτων, επιτρέποντας στις κυρίαρχες ομάδες να διατηρούν τα προνόμιά τους υποτιμώντας ή/και περιθωριοποιώντας τις άλλες ομάδες.
