ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΗΣΗΣ
Πολλοί εργαζόμενοι από ένα σημείο και μετά σκέπτονται τη σύνταξη. Η σύνταξη αποτελεί ένα ατομικό και πολύπλοκο ζήτημα που καθορίζεται από έναν συνδυασμό παραγόντων.
Η ψυχολογία της συνταξιοδότησης επικεντρώνεται στη συναισθηματική και νοητική μετάβαση από μια ζωή με επίκεντρο την εργασία σε μια φάση μετά την επαγγελματική σταδιοδρομία. Για πολλούς, πρόκειται για ένα σύνθετο ταξίδι αλλαγής ταυτότητας, εύρεσης σκοπού και συναισθηματικής προσαρμογής και όχι απλώς για ένα οικονομικό ορόσημο.
Οι περισσότεροι συνταξιούχοι ακολουθούν μια προβλέψιμη συναισθηματική καμπύλη κατά τη διάρκεια αυτής της μετάβασης. Θα μπορούσαμε να πούμε πως οι νέοι συνταξιούχοι διανύουν 5 στάδια προς την προσαρμογή τους στη νέα αυτή φάση ζωής:
- Προ-συνταξιοδότηση (Προσδοκία): Συχνά γεμάτη ενθουσιασμό αλλά και αυξανόμενο άγχος για το «άγνωστο».
- «Μήνας του μέλιτος»: Μια περίοδος απελευθέρωσης αμέσως μετά την έξοδο από την εργασία, που συχνά χαρακτηρίζεται από χαλάρωση, χόμπι ή ταξίδια.
- Απογοήτευση: Η φάση «και τώρα τι;» όπου μπορεί να νιώσουν πλήξη, ότι τους λείπει η δουλειά τους και τα ερεθίσματα που είχαν εκεί και ότι τελικά δεν είναι σίγουροι πως να διαχειριστούν τον ελεύθερο χρόνο τους που μοιάζει υπερβολικά πολύς.
- Αναπροσανατολισμός: Κάποιοι από τους νέους συνταξιούχους ολοκληρώνουν γρήγορα τα τρία πρώτα στάδια και μεταβαίνουν στο τέταρτο στάδιο της «ρουτίνας της σύνταξης» σχετικά εύκολα, ενώ κάποιοι άλλοι μένουν στην απογοήτευση για αρκετά χρόνια νιώθοντας ότι δεν μπορούν να προσαρμοστούν στη ζωή μετά τη σύνταξη. Στο στάδιο αυτό γίνεται ενεργός προσπάθεια επαναπροσδιορισμού του εαυτού, δοκιμές και λάθη με νέα χόμπι και εύρεση μιας «νέας κανονικότητας».
- Σταθερότητα: Στο πέμπτο στάδιο του τερματισμού γίνεται πλέον ξεκάθαρο από το άτομο πως δεν μπορεί και δεν θα επιστρέψει πίσω στον εργασιακό χώρο. Αυτό συμβαίνει κυρίως λόγω της σωματικής αδυναμίας και της ψυχικής κούρασης, με αποτέλεσμα να εγκαθίσταται σε μια ρουτίνα με σαφή αίσθηση σκοπού και νέες κοινωνικές συνδέσεις.
Όμως, δεν είναι λίγοι οι μεσήλικες εργαζόμενοι που επιλέγουν συνειδητά να παρατείνουν τον εργασιακό τους βίο. Οι αιτίες πίσω από την αναβολή της συνταξιοδότησης ποικίλλουν και συχνά είναι βαθιά προσωπικές:
- Ψυχολογικοί φραγμοί: Για πολλούς, η συνταξιοδότηση ταυτίζεται με τη γήρανση και την οριστική απώλεια της παραγωγικότητας, προκαλώντας μια αίσθηση "τέλους".
- Απώλεια κοινωνικής ταυτότητας: Η εργασία προσφέρει δομή και νόημα στην καθημερινότητα· η προοπτική του κενού χρόνου προκαλεί συχνά αμηχανία ή φόβο.
- Οικονομική σταθερότητα: Η διατήρηση του πλήρους μισθού παραμένει ισχυρό κίνητρο έναντι της μείωσης των εσόδων που επιφέρει η σύνταξη.
Επαγγελματική ικανοποίηση: Υπάρχουν άτομα που αντλούν αυθεντική χαρά από το αντικείμενό τους και δεν είναι έτοιμα να αποχωριστούν τη δημιουργική τους δραστηριότητα.»
Η ελκυστικότητα της συνταξιοδότησης τείνει να παρουσιάζει διακυμάνσεις ανάλογα με τις τρέχουσες συνθήκες εργασίας. Ενώ σε περιόδους έντονου στρες φαντάζει ως η ιδανική διαφυγή, η πραγματικότητα αλλάζει καθώς πλησιάζει το τέρμα της σταδιοδρομίας. Ειδικά σε επαγγέλματα με ελαστικά όρια συνταξιοδότησης, παρατηρείται το φαινόμενο της συνεχούς αναβολής, με τους εργαζόμενους να επιλέγουν επαναλαμβανόμενα την παραμονή τους στην ενεργό δράση για μία ακόμη σύντομη περίοδο.
